lint

Prelude

Een kobold, de geest van de junkie Jurgen, vreest en verlangt naar zijn aanstaande dood.

Akte 1: “Champagne”, “verlangen”

Aad, een provinciaal, verlangt hevig naar een woning aan de Amstel. Terwijl hij maandenlang wacht en biedt, rekent hij zich suf of hij alles kan bekostigen.
Amsterdammer Jurgen, een heroïneverslaafde, dakloze gigolo van zekere leeftijd is bang dat zijn geldschieter Tony zijn huis zal verkopen en zal emigreren naar België, zijn vaderland.
Tony, zelfverklaard consul in ruste en beschermheer van Jurgen, twijfelt: zal hij Amsterdam verlaten of blijven. Jurgen tracht hem zonder succes te overreden te blijven.
Bijlmermeerbewoonster Sadhu droomt van verhuizen.
De (ver)koop van Amstel 113-III wordt beklonken bij notaris Bilgen in Oud-Zuid.

Akte 2: “Dossier 113-III”, “volharden”

De hoofdambtenaar van stadsdeel Centrum, afdeling bouwvergunningen, en zijn ondergeschikte zijn vol van hun positie.
Aad probeert keer op keer een vergunning te verkrijgen voor zijn bouwplannen, die onveranderlijk worden afgewezen..
Aannemer Anudas wacht op de achtergrond of de klus ooit kan beginnen.

Akte 3: “TriestAad en dieSolder”, “versagen”

Zonder de steun van zijn geëmigreerde beschermheer Tony is Jurgen de junkiedood gestorven. Zijn geest zwerft als kobold klagend rond in gene zijde. Hij zoekt de rust van de vergetelheid.
Na een periode van vijf jaar verbouwen heeft Aad alle energie verloren. Al zijn krachten, creativiteit en financiële middelen zijn weggevloeid.
Overtuigd van zijn aanstaande dood, die door de klagende kobold  reeds werd aangekondigd, wacht hij in zijn kist op het onherroepelijke einde.
In het schemergebied tussen deze wereld en de volgende komt de Klusgeest hem halen voor zijn laatste beproeving...



Terug

In putten, zomer 2011



Aad

“Archetypische beelden in Adam”

Regisseur, librettist, decorontwerper, zanger en wat al niet meer; men kan met recht zeggen dat Aad de geestelijk vader is van de nieuwste produktie van à Côté de Carré. In een interview met Pieter Renault, de bekende intendant van DAO (De Amsterdamse Opera) wordt duidelijk wat deze creatieve duizendpoot bezielt.

Je nieuwste produktie Adam gaat februari 2010 in première. Vanwaar die naam?

De naam Adam roept vele verschillende associaties op, die alle min of meer van toepassing zijn op het onderwerp van deze opera en de wijze waarop dat onderwerp in deze produktie wordt uitgewerkt. Het lijkt me eigenlijk het beste dat eenieder voor zichzelf bekijkt welke archetypische beelden de naam Adam bij hem of haar oproept. Het ervaren van opera, trouwens van welke kunstvorm dan ook, is uiteindelijk een individueel gebeuren. Teveel interpretatie op voorhand kan nooit recht doen aan die beleving.

Grappig dat je over een individueel gebeuren spreekt. De thematiek van de opera, de effecten van jouw eigen verhuizing naar Amsterdam, is een zeer persoonlijke ervaring van jezelf. Hoe zorg je ervoor dat zo’n alledaagse, individuele ervaring tot de verbeelding van anderen, het grote publiek, kan spreken?

Kunst is het zoeken van het universele in het persoonlijke en vice versa. Deze zoektocht, die geen einde kent, leidt in niet aflatende herhaling tot de confrontatie met de condition humaine in alle facetten van het menselijk bestaan. Ik zeg met nadruk: in àlle facetten; juist in de alledaagsheid vind ik de wortels en de kern van de verhalen van het menselijk leven terug. Men ziet al teveel kunstenaars die alleen de grote gebeurtenissen en emoties verbeelden; zeker in de opera is dit bij uitstek het geval. Ook ik neigde eerst die kant op, maar geleidelijk aan kwam ik tot de conclusie dat op deze wijze holheid en leegte op de loer liggen. Mede op instigatie van een goede vriend (Ronald Kooij (red.)) ben ik gaan herkennen dat ware diepgang zich juist op het zogenaamd oppervlakkige niveau van het alledaagse manifesteert. In Adam geef ik het publiek de kans om via eenvoudige gedeelde ervaringen de thematiek van lijden en verlossing te herkennen. Overigens zonder te vervallen in de platte gemeenschappelijkheid waarmee de massacultuur ons verveelt.

Toch zullen er mensen zijn die zeggen dat je hier de grens met narcisme hebt overschreden. Ik hoor het woord navelstaarderij al vallen...

Ach, als je zoals ik je geheel eigen weg gaat, heb je de illusie van het door iedereen begrepen kunnen worden allang achter je gelaten. Narcissus, de schone jongeling uit het oude Griekenland (niet te verwarren met Aadonis trouwens) was dusdanig gefascineerd door zijn eigen weerspiegeling dat hij de wereld om zich heen vergat. Ik daarentegen zie juist in mijn reflectie de wereld in al zijn volheid. “Wie zich zelf kent kent het al” zei Gautama de Boeddha reeds. Of het nu uit puur toeval ontstaan is of toch uit een of ander predestinatieproces, ik ben één van diegenen die begiftigd zijn met de kracht van het schouwen en ik ben het aan de wereld om mij heen verplicht om mijn bescheiden steentje bij te dragen aan de ontwikkeling van het menselijk zijnsbesef. Bedenk wel dat de navel de bron van ons bestaan is.

Opvallend aan dit nieuwe werk is de ambitieuze vorm: 3 aktes die elk een geheel andere basisemotie tonen. Daarbij is er gedurende de gehele opera de spanning tussen de gelaagdheid van het getoonde. In de regie zullen er moeilijke keuzes gemaakt moeten zijn om het abstracte en het concrete tegelijkertijd te kunnen vormgeven. Ik geloof dat jouw regie, meer dan slechts een invulling, een nieuwe dimensie aan het libretto en de muziek geeft. Kan je iets uitweiden over de consequenties die jouw visie met zich meebrengt?

Ik werk met contrast en vernieuwing. De creatie van een nieuwe dimensie door de interpretatie van de regie is voor mij ab-so-luut cruciaal. Vaak zie je regies waarin men geen raad weet met de muziek: de bewegingen van de zangers beelden gewoon de muziek en de zangtekst uit. Maar dat is overbodig. De muziek heeft het innerlijke drama van een opera en de karakterschets van de personages al in haar zitten.“Niet acteren!” zeg ik daarom tegen mijn zangers. “Denk! Voel! Druk iets uit! Als jij dit of dat denkt of in je hart hebt, terwijl je een klank vormt, dan denkt of voelt jouw publiek dat ook!” In plaats van domweg het verhaal dubbel te vertellen, interesseert het me meer om in de regie de muziek als het ware voor te zijn: een muzikale impuls komt voort uit een gedachte, die op haar beurt begon bij het zieleleven van een personage. Zo voel je telkens de muzikale motivering van de scenische handeling. Ik ben niet geïnteresseerd in het maken van statements. Ik zoek niet naar het effect maar naar de algemene geldigheid; ik noem dat ‘tot de kern van het stuk doordringen’, waarbij ik zover en zoveel abstraheer tot ‘slechts’ nog de mensen met al hun gevoelens overblijven om het publiek iets te vertellen. Wat wij tegenwoordig nog vaak als opera gepresenteerd krijgen, is enkel het cliché van een gevoel. Mij gaat het daarentegen om de waarheid.

Je gedrevenheid is reeds wijd en zijd bekend. Met vaak onnavolgbare resultaten. Zoals in al jouw produkties is ook hier weer de samenwerking met de componiste, arrangeur en dirigente Sadhu van groot belang geweest?

Vanzelfsprekend. Ik beschouw Sadhu als mijn muze. Bovendien zorgt zij voor de broodnodige balans tussen het mannelijke en het vrouwelijke in het werk. Wij hanteren een stijl die geen imitatie is van die van iemand anders en waarin het muzikale volop kan resoneren. Onze aanpak doet de muziek spreken. Voor Adam hebben we in een proces van een jaar gezamenlijk onderzocht hoe we in de voorstelling schakelen van Mozart naar Glass, naar meubels en mensen op het toneel. Elk element heeft invloed op het andere. Het visuele idee beïnvloedde de muziek en vice versa. Dit is een zeldzaam en zeer bijzonder proces voor opera omdat normaliter de duur van de opera bij voorbaat vastligt. We begonnen bij het publiek in plaats van daar te eindigen. Ik vertrek altijd vanuit de vraag: “wat wil ik dat de toeschouwer ervaart?” Vervolgens ga ik bouwen, proberen, schaven en weglaten; terug naar de essentie, het persoonlijke. Ik wil in het theater zelf zo graag geraakt worden en me betrokken voelen. Ik heb heel veel moeite met voorstellingen die mij buitensluiten, waarbij het er niet toe doet dat ik er zit. Wij zijn met z’n allen samen in het theater, zoals we allemaal samen in de wereld zijn en er het mooiste van moeten maken. Die verbinding wil ik laten voelen, met de nadruk op wat ons bindt en minder op wat ons onderscheidt.’

Terug



Sadhu

Sadhu“Van barok tot minimal music”

Dirigente Sadhu ziet zich voor de welhaast onmogelijke taak geplaatst om uiteenlopende muziekstijlen als Glass en Mozart met elkaar te verenigen. Het Amerikaanse minimal idioom van Glass met invloeden van zijn verschillende periodes, de Duitse sensibiliteit van Wagner, de classisistische Mozart en de Franse mélancholie van Ravel, gecombineerd met een Italiaanse denkwijze. Daarin ligt de kracht van dit stuk. Natuurlijk zijn de stijlen met zorg samengevoegd. Glass is uitgebreid geschoold door de bekende muziekpedagoge Nadia Boulanger in de taal van Mozart, Ravel’s lied is sterk beïnvloed door Wagner’s Tristan en Shaffy baseert zich weer op het Franse lied. Dat maakt Adam uiteindelijk een vloeiend en logisch geheel, ook al doorloopt de luisteraar de klassieke muziekgeschiedenis van de 17e tot en met de 21e eeuw.’ Maar niet alleen de muziekstijlen variëren in deze opera, ook de toon wisselt continu. ‘Adam is opera seria en opera buffa tegelijk, beide in de strengste zin. De koboldenaria, "Let me freeze again to death" is een heel dramatische aria terwijl op talloze andere momenten de lachlust wordt gewekt. En vlak de moeilijkheden die de continue tongue-in-cheek benadering met zich meebrengt niet. Maar alles past naar mijn smaak naadloos in elkaar, conform het oorspronkelijke verhaal.’
Deze melange van emoties en muziekstijlen kenmerkt de openheid van denken van de moderne operauitvoeringen. ‘De manier waarop we op het ogenblik kunst beoefenen is een stap vooruit voor de beschaving. We benaderen de muziek vanuit Europees perspectief. Spreken over het Italiaanse repertoire zonder daarbij ookaan Wagner te denken is niet meer mogelijk.’Ook het Italiaanse verisme siert Sadhu’s curriculum. Is Adam te beschouwen als een hedendaagse veristische opera?De dirigente schudt het hoofd en maakt een bescheiden, maar onmiskenbaar afwijzend gebaar. ‘De term verisme in de muziek bestaat voor mij niet,’ zegt zij gedecideerd. ‘Het verisme is een stroming in de literatuur, niet in de muziek. Velen hanteren die benaming voor opera’s van rond 1900, die verhalen over drama’s in de levens van gewone mensen. Verisme verwijst naar de inhoud van het libretto, maar heeft geen esthetische betekenis. De muzikale uitgangspunten en de vocale techniek van zogeheten veristische opera’s zijn die van het belcantorepertoire. Daarin is inderdaad enige overeenkomst met de dominante zangstijl in Adam te herkennen.’

Terug


Driek

Driek“Fysiek en mentaal heb ik een leeftijd bereikt waarop ik rijpere personages kan uitbeelden.”

Bariton Driek Heesakkers ziet Adam als een aangename afwisseling in zijn veelkleurige repertoire. De meer klassieke benadering van deze eigentijdse opera biedt hem de mogelijkheid zijn talent als solist verder te exploreren. Heesakkers, bij het à Côté de Carré publiek bekend van zijn close harmony en koor uitvoeringen, is vooral ingenomen met het sterk theatrale karakter van zijn rol. Hij neemt al zijn ervaring mee om de complexe kanten van de figuur van de Hoofdambtenaar 1e klasse op overrompelende wijze neer te zetten. ‘De expressie staat of valt bij de manier waarop gezongen wordt. Voor mijn gevoel moet die onopgesmukt zijn en elegant met veel pianissimo. Een stijl waar zangers vaak voor terugdeinzen. Toch is het de enige manier om de gevoelens over te dragen. Eerlijk gezegd droomde ik van een rol als deze, maar ik werd er lange tijd niet voor gevraagd. Waarschijnlijk vanwege mijn grote successen in het belcanto repertoire.’‘Soms voel ik me overrompeld door een rol. Dan kan de kunst van het zwijgen me in staat stellen uit te vinden waar het aan ligt: de muziek, de dirigent, de collega’s. Als ik een nieuwe rol zing, probeer ik een paar dagen voor de première niet te spreken. Dan spaar ik mijn stem voor de uitvoering en trek me terug op een rustig innerlijk plekje’.

Mehmet

Mehmet“Voor een rol als deze is innerlijke overtuigingskracht, rust en wijsheid nodig.”

De gesproken tekst neemt in deze opera een belangrijke plaats in. Anders dan in de originele del Ponte opera’s van Mozart dient zij hier niet ter verduidelijking en detaillering van de verhaallijn. In Adam hebben de lange recitatieven de taak om de filosofische ondergrond van het schouwspel zichtbaar te maken. De 3 aktes staan elk voor het basale gevoel van één van de zich cyclisch herhalende levensfasen: verlangen, volharden en versagen; losjes gebaseerd op de oude hindoeïstische drie-eenheid van schepping, onderhoud en vernietiging. Dit is het feitelijke raamwerk van de opera wat deels schuilgaat onder het soms triviale verhaal van de gebeurtenissen op het toneel. De rol van sufi-filosoof Mehvlevi el Kabir is essentieel om het publiek te laten stilstaan bij hun eigen onvermijdelijke verbondenheid met deze universele thematiek

Mehmet Bilgen heeft zijn culturele vorming genoten aan de politiek getinte theaterschool van Izmir. Onmiskenbaar is dit terug te vinden in de Selcukse kracht van zijn aanwezigheid. Wanneer Mehmet spreekt luistert men automatisch; dit stamt niet uit volume of intonatie, het is enkel de presentie, de geladenheid in het moment waaraan niet te ontsnappen valt. “Het is voor mij een grote uitdaging om mij met niets anders dan tekst, ritmiek en aanwezigheid de aandacht naar de innerlijke kracht van deze opera te mogen leiden. Declameren is een kunstvorm op zich met zijn geheel eigen wetten van dynamiek, beheersing en verstilling. Het samenspel van de pianist en mijzelf in Adam behelst een levend evenwicht tussen vervreemding en verdieping. Wat dit betreft vindt men niet vaak een opera van dergelijk kaliber.”

Terug


Eelco

Eelco“Niets is wat het lijkt”

“Wagner en Glass op de altsax, fascinerend! En dan het duet waar Tony zijn afscheid aankondigt: Mozart’s oorspronkelijke zoete liefdesscène nu getransformeerd tot een pijnlijke leegte.”

Frans

Frans“Verrassende enscenering”

“Het afwisselend bespelen van de klarinet en zingen is mij wel bekend. Nieuw in deze opera is de prominente plek midden in de enscenering waarin ik mijn partijen speel. Natuurlijk is mijn rol vooral die van de dienstbare, maar vergeet niet dat Verhagen uiteindelijk meer mededogen toont dan de hoofdambtenaar.”

Walter

Walter“Woorden vertroebelen de ervaring”

Deze rol van junkie en kobold is U op het lijf geschreven.

"Ja."

Vooral het buitennissige mimespel lijkt U gemakkelijk af te gaan.

"Inderdaad."

Uw spel geeft de indruk van spontaneïteit en improvisatie.

"Mwah."

Klopt het dat U Uw motoriek en de gezichtsuitdrukkingen bijna niet hebt geoefend?

"Juist."

Heeft U wellicht een speciale band met het voorwereldlijke en of met de zelfkant van de maatschappij?

"Nee."



Anudas

Anudas“Intensiteit als basis van mijn spel”

“Heerlijk om mijn debuutrol van vorig jaar bij ACDC te kunnen uitwerken. De ontwikkelingen in mijn persoonlijk leven hebben mij doen groeien in de rol van levenbrenger”.

Lali

Lali“De oerkracht van de oceaan”

Lali was filmregisseur voordat hij gedwongen werd uit Iran te vluchten voor het repressieve regime, nu 25 jaar geleden. Hij heeft de vaak gruwelijke ervaringen van het vluchtelingenbestaan verwerkt in meer dan 300 schilderijen, waar U in de lounge van ACDC een selectie van kunt aanschouwen. Met zijn zangerige Perzische poëzie-uitvoeringen heeft hij reeds eerder successen geboekt bij het verwende ACDC-publiek. Toch is ACDC blij dat het Lali heeft kunnen verleiden om zijn oude métier van filmmaker weer op te pakken voor deze opera. Ook Lali zelf is niet ontevreden met het resultaat:”Mijn zoektocht naar de juiste sfeer voor de beelden van Adam bracht mij uiteindelijk in Portugal. De oerkracht van de Atlantische Oceaan vormt een passend decor voor de innerlijke strijd die deze opera uitdrukt. Uiteindelijk is er ruimte om de zonsondergang in zijn geheel te kunnen zien”.

Richard

“Opera voor de 21e eeuw”

“Als doorgewinterd klassiek gitarist had ik aanvankelijk enige moeite met de soms zeer modernistische wijze waarop delen van Mozart’s muziek in Adam worden gebracht. Nu zie ik des te sterker dat we met Adam een echte grand opera op de planken hebben gezet en dat de vernieuwing noodzakelijk is om opera ook in de 21e eeuw een nieuw publiek te kunnen boeien.”

Wim

Wim

“De combinatie van het bedienen van licht en boventiteling vereist een alerte geest”

Terug


Spelers

* Aad, bas/bariton - Aad, provinciaal
* Driek Heesakkers, bas/bariton - Hoofdambtenaar bouw en wonen
* Mehmet Bilgen, stem - Mehvlevi el Kabir, filosoof/Notaris Bilgen
* Walter Kloppenborg, stem - Jurgen, junkie/Kobold
* Sadhu, mezzosopraan - Sadhu, Bijlmermeerbewoonster
* Anudas, bariton - Anudas, klusgeest
* Frans van Galen, tenor - Verhagen, ambtenaar 2e klasse
* Eelco, tenor - Tony de Moor, Honorair consul Vlaanderen
* Richard - Straatmuzikant

Muzikanten

* Sadhu - Electronische piano, muzikale leiding
* Eelco - Altsaxofoon
* Frans van Galen - Klarinet, basklarinet
* Richard - Gitaar
* Walter Kloppenborg - Bas
* Koor - Sadhu, Walter, Eelco, Richard, Driek, Frans, Aad, Lali

Techniek

* Lali - film
* Wim Oosterhoff - licht
* Sadhu en Aad - foto’s en decor

Muziek

* Philip Glass - Einstein on the beach: Knee play 1 en 5, Dance 1, Metamorfose 2 en 4, Orphée suite:Orphée’s return
* Mozart - Don Giovanni: Deh, vieni alla finestra, La cidarem la mano, Madamina (catalogus-aria, Commendatore-aria
* Henry Purcell - King Arthur: The cold song
* Maurice Ravel - Un grand somneil noir
* Ramses Shaffy - We zullen doorgaan
* Richard Wagner - Tristan und Isolde: Tristan’s Tod
* Improvisaties

Terug